Back To Top
ventilatie renovatieversneller

Ventilatie in energietransitie een kans en bedreiging

Er is maar weinig aandacht voor ventilatie bij het verduurzamen van bestaande woningen. Niet terecht, betoogt Daniël Duijvestijn van De Renovatieversneller en Endule in het lunchwebinar van Uptempo! van 1 maart. Ventilatie biedt kansen voor flinke extra energiebesparingen. Maar wanneer het niet goed wordt opgepakt, kan het grote consequenties voor de gezondheid geven.

Het webinar begint met dit filmpje waarin wordt uitgelegd hoe een balansventilatie met WTW zonder toevoerkanalen kan werken. Daarbij wordt het trappenhuis gebruikt voor de verspreiding van voorverwarmde frisse lucht die onder de deuren door geblazen wordt. Op deze manier voorkom je een ingrijpende verbouwing.

Flinke energiebesparing

‘Om naar een duurzame warmtevoorziening te gaan moet de warmtevraag worden teruggebracht. We denken dan al snel aan isoleren en luchtdicht maken van de woning,’ begint Daniël. ‘Waar vaak te weinig aandacht voor is, is ventilatie. Zodat het ook prettig vertoeven blijft in de woning. Zonder goede ventilatie kun je niet de warmtevraag terugdringen en comfort bieden.

Risico voor de gezondheid

Albert van Lohuizen van Brink Climate systems, valt hem hierin bij. ‘In woningen met lage temperatuurverwarming kan een beetje koude lucht al voelen als tocht. In een woning met ventilatie via roosters, heeft dit nog wel eens tot gevolg dat men de roosters dichtplakt als het een keer flink waait en men moet niet vergeten deze weer open te zetten. De gevolgen van onvoldoende ventileren kunnen groot zijn. Door onjuiste of onvoldoende ventilatie in kierdichte woningen kun je schimmelvorming krijgen en een ongezond binnenklimaat.’

Concreet handelingsperspectief

Alleen voldoen aan het bouwbesluit is daarom volgens Tim Beuker van BBA binnenmilieu niet genoeg. Als organisatie komen zij veelvuldig bij mensen over de vloer die klachten hebben en weten ze waar de pijnpunten liggen. Die ervaringen hebben zij vertaald in het geüpdatete Programma van eisen voor woningventilatie van Aedes. Hiermee helpen ze systeemonafhankelijk woningcorporaties bij het maken van keuze voor bouwbesluitkwaliteit of plusniveau qua ventilatie. ‘Om problemen te voorkomen is ons advies om het op een aantal stappen beter te doen dan het bouwbesluit,’ aldus Tim. Het Programma van eisen voor woningventilatie is hier te vinden.

Welke oplossingen zijn er zoal?

In het webinar komen diverse type systemen voor ventilatie aan de orde. Daarbij is er vooral aandacht voor ventilatie type C en D. Grofweg komt het erop neer dat beide werken met een mechanische afvoer, maar bij type D is ook de toevoer mechanisch en zijn dus de roosters in de ramen verdwenen. Voor iedereen die graag meer willen weten over de verschillende ventilatietypen en hun voor- en nadelen vond ik ook deze eenvoudige informatie op internet.

Besparingen van 10 tot 15 kWh/m2 in de BENG rekenmethodiek

Daniel geeft in zijn inleiding aan dat balansventilatie tot flinke besparingen kan leiden. Volgens zijn inschatting ga je met balansventilatie zo’n 10 tot 15 kWh per m2 per jaar terug in warmtevraag t.o.v. een systeem waarmee je koude lucht via de roosters toelaat.

Het halen van een maximale warmtevraag van maximaal 70 kWh per m2 wordt wenselijk geacht voor lage temperatuur verwarming. Dit is zonder warmteterugwinning bijna onhaalbaar. Laat staan de 41 kWh per m2 per jaar om de EPV (Energie Prestatie Vergoeding) te kunnen doorberekenen.

Dit wordt bevestigd door een uitgebreide berekening van Itho Daalderop die wordt toegelicht door Jimmy Onstenk. Ook zij komen tot besparingen die variëren tussen de 9,3 en 13,9 kWh per m2 per jaar al naar gelang het maatregelenpakket dat wordt genomen in de woning. Hij toont daarbij onderstaande berekeningen die uitgaan van een woning van 104 m2 uit 1972.

Berekeningen Itho Daalderop (Frank Doff, 2021)

Split incentive

Een aandachtspunt is dat investeren in balansventilatie vaak leidt tot een split incentive. De corporatie doet de investering en wanneer hij geen EPV kan doorbereken heeft de bewoner niet alleen de stijging van zijn comfort maar ook de financiële besparing. Een corporatie uit het Rotterdamse heeft daarvoor een interessante oplossing bedacht. Zij werken met een ESCO waar ze de installaties hebben ondergebracht. Die ESCO stuurt een maandelijkse factuur, die de corporatie als servicekosten doorberekent aan de klant. Interessant en medeorganisator Niels Rood geeft aan dat dit onderwerp maandag 12 april in het lunchwebinar aan de orde komt.

Kansen voor verdere innovatie

Daniels stelling dat balansventilatie onmisbaar is in de warmtetransitie en een basiscomponent moet zijn van alle woningen, wordt door de aanwezigen over het algemeen onderschreven. Al zijn er ook andere vormen van ventilatie denkbaar. Bovendien zijn er nog wat drempels en kansen voor verdere productverbetering.

De belangrijkste daarbij is het verschonen van de filters. Grosso modo wordt gezegd dat de filters iedere drie maanden verschoond moeten worden. De fabrikanten zetten daar wel de kanttekening bij dat het afhankelijk is van de kwaliteit van de buiten- en binnenlucht. Wat de exacte frequentie ook is, het vraagt iets van de bewoner als je dit hem zelf laat doen of het werkt kostenverhogend wanneer de corporatie daarvoor langs moet komen. Frans Brouwers van Woonmeij geeft aan dat zelfs hun huurdersorganisatie niet unaniem is of je dat beter door de bewoner of door de corporatie kunt laten doen. Ondertussen werken fabrikanten aan filters die minder vaak vervangen hoeven te worden.

Een ander aandachtspunt zijn de kanalen. ‘De kanalen vragen vaak bouwkundig en installatiewerk. Er is winst te behalen door het slim afstemmen en integreren van werkzaamheden,’ aldus Daniel Duijvestijn. Jimmy Onstenk vult aan: ‘In de meeste oudere woningen zit een ventilatie type C. Als we uitgaan van rijtjeswoning met een kap, dan heb je voor de luchttoevoer naar de slaapkamers vaak wel goede mogelijkheden, bijvoorbeeld via het knieschot. De uitdaging is vaak de benedenverdieping.’ De optie voor een decentrale WTW wordt door een van de luisteraars in de Q&A als alternatief geopperd. In veel landen om ons heen zie je dat alle vertrekken een eigen ventilatie-unit hebben. Het is wel iets typisch Nederland om te werken met centrale ventilatie. Maar uiteraard is ook een ventilatie-unit per ruimte niet persé de goedkoopste oplossing.

Tip voor installateurs

Tot slot roepen de aanwezige fabrikanten nog op om vooral bij hen kennis te halen. Hoewel het steeds beter gaat, geven ze aan dat het in de praktijk niet meevalt om hun kennis en kunde te laten landen in de markt. Fabrikanten hebben mensen zitten die continu aan het monitoren zijn en kijken wat in de praktijk wel- en niet werkt. Daarbij onderzoeken ze ook hoe particulieren hun producten ervaren. Maak vooral gebruik van die kennis!

Volgende lunchwebinars

Uptempo houdt regelmatig lunchwebinars om mensen in 45 minuten te inspireren. Je kunt je hier gratis voor inschrijven. Ze de volgende data vast in jouw agenda:

  • Maandag 12 april: Deel 1 Specials Digitaal: AR/VR opmeten, digital twins, Woonconnect (DLE.energy). Lisanne Havinga of Dirk Huibers (Octo). Jasper Blanken BAM / Rochdale
  • Maandag 3 mei: Thema: Renovatiestromen, van samenwerken naar betrouwbare planning (proces)
  • Maandag 7 juni: Deel 2 Specials Digitaal: Parametrisch renovatie modelleringen, gevelherkenning, Heatbrain Sobolt
  • Maandag 5 juli: Thema warmteoogsten: dak en gevel, Qroof, HR Solar. Viridi, Warmtewingevel. Met bijvoorbeeld Mozaiek Wonen Jozien van der Knijff

Meer informatie over de lunchwebinars vind je op http://uptempo.lunchwebinars.nl. Daar kun je ook het webinar over ventilatie nakijken.